Više od polovine mladih u Petnjici gotovo uopšte ne učestvuje u životu zajednice — ne zbog nezainteresovanosti, nego zbog odsustva prilike. To je jedan od ključnih nalaza istraživanja koje je u okviru projekta „Petnjica bez barijera“ sprovela NVO Vis Legis. Ekonomska nemoć, nepostojanje prostora za mlade i informacijski jaz tri su stuba problema iza kojih se krije generacija koja želi promjenu, ali ne zna kako je pokrenuti.
Opština Petnjica, jedna od najmlađih u Crnoj Gori, osnovana tek 2013. godine, nosi u sebi sve osobenosti malih sjevernih zajednica: visoku nezaposlenost, slabo razvijenu infrastrukturu i stalni odliv mladih prema većim gradovima i prema Evropi. Upravo u ovoj sredini NVO Vis Legis od 2025. godine provodi projekat „Petnjica bez barijera“, uz finansijsku podršku Evropske unije i Ministarstva regionalnog razvoja i saradnje s nevladinim organizacijama Crne Gore, u okviru regionalne mreže YouthHubWBT. Cilj projekta nije apstraktan: jačati kapacitete i vidljivost mladih, unaprijediti njihovo učešće u donošenju lokalnih odluka i ukloniti barijere koje ih drže po strani od zajednice u kojoj žive. Da bi se to postiglo, krenulo se od osnove — od toga da se mladima zaista pruži glas i da se pažljivo sasluša šta imaju da kažu.
Projekat „Petnjica bez barijera“ provodi NVO Vis Legis uz finansijsku podršku Evropske unije i sufinansiranje Ministarstva regionalnog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama Crne Gore, u okviru mreže YouthHubWBT. Projekat ima za cilj jačanje kapaciteta i vidljivosti mladih u opštini Petnjica, unapređenje njihovog učešća u donošenju odluka i uklanjanje barijera za aktivno uključivanje u zajednicu.
U okviru projekta sprovedeno je anketno istraživanje na uzorku od 22 do 23 mladih uzrasta od 15 do 30 godina koji žive u opštini Petnjica. Upitnik je obuhvatio 20 pitanja raspoređenih u sedam tematskih cjelina — od osnovnih sociodemografskih podataka, preko uključenosti u zajednicu i kulturno-sportskih sadržaja, do poznavanja lokalnih politika, prepreka za učešće i spremnosti za aktivno djelovanje. Ispitanike su anketirali vršnjaci — mladi koji su sami dio Omladinske inicijativne grupe formirane u okviru projekta — što je doprinijelo otvorenosti u odgovorima. Uzorak je ravnomjerno obuhvatio i seoska i urbana područja (52% ruralni, 48% urbani ispitanici) te oba pola (52% muških, 48% ženskih ispitanika), s prteženim udjelom učenika (61%) i studenata (13%). Iako uzorak nije statistički reprezentativan za cijelu opštinu, njegova raznovrsnost daje nalazima značajan indikativni domet.
Nalazi dobijeni istraživanjem jestu zabrinjavajući, ali ne i iznenađujući za one koji poznaju ovu sredinu. Više od polovine ispitanika — tačno 55% — navodi da nikad ili rijetko učestvuje u aktivnostima zajednice, a niko od anketiranih nikada nije sjedio za stolom s predstavnicima opštine na javnoj raspravi ili inicijativi. Gotovo svi mladi, njih 95,5%, kao primarnu potrebu identifikuju prostor za mlade — fizičko mjesto gdje bi se mogli okupljati, organizovati i raditi. Uz to, tri od pet ispitanika smatra da u Petnjici nema dovoljno kulturnih i sportskih sadržaja, a detaljna lista nedostataka obuhvata gotovo sve: nema kulturnih događaja (59%), nema klubova ni udruželja (55%), nema sportskih terena (45%), nema radionica i obuka (41%). Ekonomska dimenzija ne zaostaje: nezaposlenost vodi listom najvećih problema, a jedan od ispitanika kao odgovor na pitanje šta bi odmah poboljšalo život u Petnjici napisao je samo — PARE!! — u kojim dvjema riječima leži sva frustracija generacije bez ekonomske perspektive. Jednako rječit je podatak o Lokalnom akcionom planu za mlade: 70% ispitanika nikada nije čulo za taj dokument koji bi trebalo da uređuje upravo njihov položaj u opštini.
Mladi u Petnjici nijesu pasivni — oni su nevidljivi. Razlika je ogromna. Istraživanje pokazuje da iza odgovora „možda“ na pitanje o volji za uključivanjem stoji 87% ispitanika koji su dobrovoljno ostavili kontakt podatke, jasno poručujući: pokaži mi šta nudiš. To je latentna energija na kojoj NVO Vis Legis namjerava graditi naredne korake projekta. Konkretno: uspostavljanje stalnog kanala informisanja putem Vibera i TikToka koji dominiraju u svakodnevnoj komunikaciji mladih, organizacija sportskih takmičenja i radionica kao ulaznih tačaka za mlade koji nikad nijesu bili u kontaktu s nevladinim sektorom, zagovaranje pred opštinom za omladinski centar i sportske terene, te formiranje jezgra omladinske grupe od 10 do 15 aktivnih članova koji će postati temelj za dugoročnu promjenu. Istraživanje ne nudi gotova rješenja — ali jasno pokazuje da rješenja postoje, da ih mladi sami prepoznaju i da im je potrebna samo jedna stvar: da ih neko konačno uzme ozbiljno.